Docker Nedir? Sıfırdan Temeller

"Bende çalışıyor ama sunucuda çalışmıyor" cümlesini duymayan yazılımcı yoktur. Docker tam da bu sorunu çözmek için doğdu: uygulamanı, çalışması için gereken her şeyle (kütüphaneler, çalışma zamanı, sistem araçları) birlikte tek bir pakete koyar; o paket laptopunda da, sunucuda da, bulutta da birebir aynı çalışır.

Image ve container farkı

İki temel kavram var. Image, uygulamanın dondurulmuş bir şablonudur — değişmez bir kalıp. Container ise o image'dan çalışan canlı bir örnektir. Bir image'dan istediğin kadar container çalıştırabilirsin; tıpkı bir sınıftan (class) birden çok nesne (object) üretmek gibi.

Dockerfile: image'ı sen tarif edersin

Bir image'ı nasıl kuracağını Dockerfile adında bir metin dosyasında adım adım yazarsın. Örnek bir Node.js uygulaması için:

FROM node:20-alpine
WORKDIR /app
COPY package*.json ./
RUN npm install
COPY . .
EXPOSE 3000
CMD ["node", "server.js"]

En sık kullanacağın komutlar

• docker build -t uygulamam . → Dockerfile'dan image üret
• docker run -p 3000:3000 uygulamam → container'ı başlat ve portu yayınla
• docker ps → çalışan container'ları listele
• docker logs <id> → bir container'ın loglarını gör
• docker exec -it <id> sh → çalışan container'ın içine gir

Neden bu kadar önemli?

Docker, modern DevOps'un temel yapı taşıdır: Kubernetes container'ları orkestre eder, CI/CD pipeline'ları image build eder, cloud servisleri container çalıştırır. Yani Docker'ı anlamadan Kubernetes veya CI/CD'yi tam kavrayamazsın.

Vaka: 900MB imajı 90MB'a indir

Yukarıdaki basit Dockerfile çalışır ama şişkin: build araçları, dev bağımlılıkları ve kaynak kodu imaja sızar. Prod imajı yalın olmalı. Multi-stage build tam olarak bunu çözer.

$ docker build -t web:naive .
$ docker images web:naive
REPOSITORY   TAG     SIZE
web          naive   912MB          # build araçları + node_modules + kaynak, hepsi içeride
$ docker history web:naive | head -3   # katmanlar nereye gitmiş?
<missing>  380MB  RUN npm install
<missing>  280MB  COPY . .

Multi-stage Dockerfile

# 1. aşama: derle
FROM node:20 AS build
WORKDIR /app
COPY package*.json ./
RUN npm ci
COPY . .
RUN npm run build

# 2. aşama: sadece çalışma zamanı
FROM node:20-alpine
WORKDIR /app
COPY --from=build /app/dist ./dist
COPY --from=build /app/node_modules ./node_modules
CMD ["node", "dist/server.js"]

$ docker build -t web:slim .
$ docker images web:slim
REPOSITORY   TAG    SIZE
web          slim   92MB           # ✓ 912MB → 92MB (~%90 küçülme)

En hızlı öğrenme yolu komutları gerçek bir terminalde denemek — Cloudpuz'un hands-on lab'ları tam da bunun için tasarlanıyor.